اخلاق و وجدان عالى را عوض مىكند چون همهء اينها محصول ابزار توليد است . ولى امروز ثابت شده كه اين اصل بزرگترين اشتباه و بسيار غلط است ، چون خلاصهء حرفشان اين است كه تمام فعاليتهايى كه بشر مىكند براى شكمش مىباشد . من در ذهنم هميشه اين فكر پيدا مىشود كه فرنگيها كه اين همه دم از انسانيت مىزنند ، اعلاميهء حقوق بشر براى ما تدوين مىكنند ، از حيثيت انسانى زن و مرد دم مىزنند ، اول به ما بگويند اينها بشر را چگونه تعبير مىكنند ؟ اگر ما اين حرفها را بزنيم درست است ، چون ما به « إِنِّي جاعِلٌ فِي الْأَرْضِ خَلِيفَةً » « 1 » معتقديم ، ما انسان را خليفة اللَّه تعبير و تفسير مىكنيم ، ما « وَ لَقَدْ كَرَّمْنا بَنِي آدَمَ » « 2 » داريم . تو كه عقيده‌ات دربارهء انسان اين است كه انسان همه چيز را به خاطر شكمش مىخواهد ، تو كه ريشهء [ فعاليت ] انسان را حاجتهاى شكمى او مىدانى ، پس انسانيت چيست ؟ تو كه مىگويى هنر مولود حاجتهاى شكم است ؛ علم ، اخلاق ، معنويت ، مذهب و عبادت مولود حاجتهاى شكم است ، پس آن مقام انسانيت كجاست ؟ پس انسان چه فرقى با حيوان دارد ؟ نه ، انسان اگر شكم دارد مغز هم دارد ، دل هم دارد . خيلى از كارها را انسان مىكند نه به خاطر شكم ، بلكه به خاطر اينكه عقل و مغزش اين‌جور حكم مىكند . خيلى از كارها را بشر على رغم منافع اقتصادى خودش انجام مىدهد ، چون دين دارد . البته ما نمىگوييم اقتصاد ، عامل نيست . اقتصاد يكى از عوامل است اما انسان عاملهاى زيادى دارد كه به حكم آن عوامل فعاليت مىكند . ما مىگوييم عبادت و پرستش خدا خودش يك چراغى است در دل انسان . حس گذشت از منافع اقتصادى يك حس عالى است . علمايى بوده‌اند كه پا روى منافع اقتصادى گذاشته‌اند كه به علم برسند . مدتها بعد از آنكه بوعلى سينا زندانى و سپس آزاد شد ، پادشاه فهميد كه براى او سعايت كرده‌اند . او را احضار كرد . اصلًا از مخفيگاه بيرون نيامد و به شاگردانش سپرد كه بروز ندهيد ؛ الآن در همين مخفيگاه كارى كه مىكنيم به مراتب بهتر از وزارت و رياست و پول و مقام است . غلامانى داشت ، مرتب اصرار مىكردند بيا بيرون و او حاضر نمىشد . بالاخره همانها محرمانه خبر دادند و آمدند او را بردند .

--> ( 1 ) بقره / 30 ( 2 ) اسراء / 70